چيره نگردد ، آشكار مىشود .
قرآن شريف به سه نوع توبه اشاره مىفرمايد : دو توبه از پروردگار و يكى از بنده . در جايى مىفرمايد :
ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
« 1 »
توبه داد ، تا توبه كنند . بى ترديد خدا همان توبهپذير مهربان است .
و در جاى ديگر مىفرمايد :
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً
« 2 »
توبه ، نزد خداوند ، تنها براى كسانى است كه از روى نادانى مرتكب گناه مىشوند ، سپس به زودى توبه مىكنند ؛ اينانند كه خدا توبهشان را مىپذيرد و خداوند ، داناى حكيم است .
در اين فراز نيز جملهى اوّل دعا اشاره به توبه و رجوع اوّل پروردگار به بندگان دارد و آنان را توجّه مىدهد كه اگر او سبحانه به شما رجوع نكند ، نمىتوانيد از عصيان كناره گيريد .
رجوع حق به بنده و الهام الهى
راه رسيدن به همهى خيرات - اعمّ از خيرات معنوى ، اخروى ، و مادّى - و عمل به آنها ، الهام الهى است : « أَلْهِمْنِى الْخَيْرَ وَ الْعَمَلَ بِهِ » ؛ و به وسيلهى ترس از عظمت پروردگار مىتوان به الهام الهى دست يافت : « أَلْهِمْنِى . . . خَشْيَتَكَ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ » و ارزش و موفقيّت براى اين امور ، از طريق رجوع پروردگار به بنده و الهام او به دست مىآيد :
« أَلْهِمْنِى » .
آرى ، اگر خداوند ، منزلت الهام خيرات را - كه مخصوص بندگان خاصّ الهى است - به بندهاى عنايت فرمايد ، چنين بندهاى به همهى خيرات و عمل به آن و نيز كمال ترس از عظمت خدا ، آن هم در تمام لحظات شب و روز تا آخر عمر ، نايل خواهد شد ؛ زيرا مىفرمايد : « أَلْهِمْنِى بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَبَداً ما أَبْقَيْتَنى . »
هامش
( 1 ) . سورهى توبه ، آيهى 118 .
( 2 ) . سورهى نساء ، آيهى 17 .