و اگر طرف دوّم فقط متعدّد باشد آن را تشبيه الجمع خوانند همچون قول شاعر ديگر :
كانّما يبسم عن لؤلؤ * منضدّا او برد او اقاح
شارح گويد :
تقسيمى ديگر براى تشبيه بملاحظه طرفين ( مشبّه و مشبّهبه ) و شرح آن اينستكه :
طرفين تشبيه يا هردو متعدّد بوده و يا تنها طرف اوّل متعدّد است و يا طرف دوم چنين مىباشد اگر هردو متعدّد باشند از دو حال خارج نيست :
الف : آنكه ملفوف باشند يعنى اوّل مشبّهها را به صورت معطوف يا غير معطوف ذكر مىكنند و پس از اتمام آنها مشبّهبهها را به همان نحو مىآورند مانند قول امرء القيس در وصف عقاب و اينكه طيور را بسيار صيد مىكند :
كأن قلوب الطّير رطبا و يابسا * لدى و كرها العنّاب و الحشف البالى
يعنى : گويا دلهاى پرندگان به صورت تر و خشك در اطراف لانه آن عقاب مانند عناب و خرماى پوسيده مىباشند .
تقدير اين بيت : كأنّ قلوب الطّير بعضها رطبا و بعضها الاخر يابسا الخ مىباشد .
شاهد در اينستكه شاعر هم مشبّهها و هم مشبّهبهها را متعدّد آورده و آنها را به صورت ملفوف بيان كرده است چه آنكه مشبّه اوّلى قلب طير در حالت رطب بوده كه مشبّه آن عنّاب است و مشبّهبه دوّمى قلب