قوله : قد نقرتها : حال است از [ سلحه ] يعنى درحاليكه به آن نوك زده است .
قوله : الديكة : بكسر دال و فتح ياء جمع [ ديك ] يعنى خروس و گاهى نيز به مرغ اطلاق شده است .
قوله : تشبيه فحم : كلمه [ فحم ] بفتح فاء و سكون حاء به ذغال گويند .
قوله : فيه جمر : ضمير در [ فيه ] به [ فحم ] راجع بوده و كلمه [ جمر ] بفتح جيم يعنى آتش .
قوله : موقد : يعنى شعلهور و افروخته .
قوله : من المسك : يعنى مشك .
قوله : موجه الذهب : يعنى طلاى ذوب شده و روان .
قوله : لابرازه : علّت است براى استطراف
قوله : و ان كان ممكنا عقلا : چه آنكه از نظر عقل هيچ امتناعى ندارد كه از كثرت مشك دريائى تكثير شود و در وسط آن طلاى ذوب شده جريان داشته باشد .
قوله : غريب : عطف تفسير است براى [ مستطرف ] .
قوله : و للاستطراف وجه آخر : صاحب دسوقى ميگويد :
مقصود استطراف مطلق است نه استطراف در خصوص مثال مذكور لذا مصنّف از ضمير استفاده نكرده بلكه اسم ظاهر آورده است و حاصل آنكه :
استطراف من حيث هو دو وجه دارد :
اوّل : ابراز مشبّه در صورت شيئى كه خارجا ممتنع و مستحيل
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 184
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٨٤