پرواضح است كه براى بلغاء يعنى آنان كه به مقتضيات احوال عارف و آگاهند معلوم و روشن است هرمقامى چه مقدار بسط در كلام لازم دارد بطورى كه اگر كلام را كوتاهتر از آن آورند موجز بوده و در صورتى كه بيشتر از آن باشد مطنب محسوب مىشود ، لذا كلامى كه لازم است با مقتضاى مقام مطابق بوده و مقدار بسطى كه در آن بايد داده شود معلوم و معيّن است و براى اهل بلاغت مجهول نمىباشد از اينرو اگر آن را ميزان و ملاك قرار دهيم ابدا ارجاع به جهل نمىباشد .
شرح فارسى :
توضيح
قبلا گفته شد كه سكّاكى به دو مطلب اشاره نمود :
1 - ايجاز و اطناب چون از امور نسبى هستند تحقيق معناى آنها و تعريف نمودنشان ممكن نيست .
2 - اگر خواستيم ايندو را تعريف كنيم لازم است مبنا و مناط را يكى از دو امر ذيل قرار داده سپس آنها را با آن دو قياس نمائيم و آن دو عبارتند از :
الف : كلام متعارف و اوساط از مردم .
ب : كلامى كه بمقتضاى مقام تكلّم بايد آورد .
مصنّف در مقام اشكال مىگويد :
دو ايراد و اشكال بكلام سكّاكى وارد است :
مؤلّف گويد :
ابتداء شرح ايندو اشكال و سپس جواب آنها را در اينجا خواهيم آورد :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 630
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٣٠