طبقات عرف مختلف بوده و هركدام در وقت محاوره و گفتگو مبلغى از كلام را به كار مىبرند بدون اينكه بتوان براى آنها ضابطه و ميزانى معيّن كرد .
و از طرف ديگر نميدانيم كه هرمقامى چه مقدار از بسط در كلام را اقتضاء دارد تا آن را ملاك و ميزان قرار داده و عبارات را با آن سنجيد و در نتيجه اگر از آن كمترن بودند موجز و در صورتى كه بيشتر باشند متّصف به اطناب گردند ، پس تعريفى كه سكّاكى در اينجا نموده غير از اينكه باعث حيرت و ردّ به جهالت باشد اثر ديگرى ندارد .
جواب شارح از اشكال دوم مصنف به سكاكى
شارح در جواب اين اشكال مىگويد :
الفاظ قالب براى معانى بوده و بواسطه القاء آنها مقاصد بيان مىگردند و براى اوساط از اهل عرف كه در اداء معانى قادر نيستند عبارات مختلف و گوناگون آورده و در لطائف اعتبارات و دقائق لحاظات تصرّف نمايند حدّ معلوم و مشخّصى از كلام بوده كه در بين خودشان رائج و دارج است و در وقت محاورات و معاملات از آن استفاده مىنمايند و اين حدّ و مقدار هم براى ديگران معلوم و معيّن است بنابراين اگر آن را ميزان و مناط قرار داده و هركدام از ايجاز و اطناب را با آن بسنجيم بجهالت ارجاع داده نشدهايم .
و امّا بناء گذاردن ايجاز و اطناب را بر بسطى كه ذكر شد :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 629
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٢٩