شارح گويد :
باب هشتم در بيان شرح ايجاز و اطناب و مساوات
سكّاكى در شرح و توضيح ايجاز و اطناب مىگويد :
ايجاز و اطناب از امور نسبى هستند يعنى در زمره اشيائى بوده كه تعقّل آنها نسبت بامر ديگرى مىباشد .
مثلا كلام موجز آنست كه كلامى ديگر از آن بيشتر و زيادتر باشد يا كلام مطنب آنست كه كلامى ديگر از آن كمتر و ناقصتر باشد .
و چون ايندو چنين هستند از اينرو صحبت و تكلّم درباره آنها نميتوان نمود مگر آنكه تحقيق و تعيين را ترك كند .
مقصود وى اينستكه نميتوان تصريح و تنصيص نمود باينكه فلان مقدار از كلام ايجاز بوده و فلان مقدار اطناب مىباشد زيرا بسا كلام موجزى را مىتوان يافت كه نسبت بكلام ديگر مطنب است و به عكس بسيار ديده شده كه كلامى مطنب بوده ولى نسبت بكلام ديگر موجز محسوب مىشود .
سپس شارح در ذيل و بالبناء على امر عرفى مىگويد :
يعنى و همچنين درباره ايجاز و اطناب نميتوان صحبت كرد مگر آنكه بناء گذاريم بر امرى كه اهل عرف به آن آگاه هستند .
و مقصود از اهل عرف همانست كه سكّاكى معرّفى كرده و گفته :
و ايشان عبارتند از : متعارف اوساط .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 616
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦١٦