شارح گويد :
متعارف اوساط يعنى كسانى كه نه در مرتبه بلاغت بوده و نه در نهايت عجز از آوردن كلام مىباشند بلكه كلامشان برحسب عادتى است كه در تأديه معانى بينشان جارى و رائج مىباشد .
و به تعبير روشنتر و واضحتر :
اوساط اهل عرف كسانى هستند كه در وقت معاملات و محاورات روزانه كلامشان در اين حدّ است كه فقط معناى مقصود را مىرساند نه در مرتبه و حدّ بلاغت بوده و نه در رتبهاى است كه وافى به معناى مراد نباشد .
البتّه بايد توجّه داشت كه اين گونه از كلام در باب بلاغت پسنديده و محمود نيست چنانچه ناپسند و مذموم نيز نميباشد .
امّا محمود نيست ، زيرا در آن رعايت مقتضاى حال نشده و هركلامى كه واجد چنين امتيازى نباشد از نظر بلغاء مستحسن و پسنديده نيست
و امّا مذموم نيست ، جهتش آنست كه غرض اهل عرف از آوردن چنين كلامى صرفا اداى اصل معنا بوده و ميخواهند به كمك دلالت وضعيه الفاظ تنها مراد خود را بيان كرده و بمخاطب بفهماند بهركيفيّتى كه باشد و همين مقدار كه الفاظ و عبارات دنباله هم رديف شدند و معنا را رساندند كلام حاصل شده از حكم اصوات حيوانات خارج گشته و ذمّى بر آن نمىباشد اگرچه همانطورى كه گفتيم بملاحظه نداشتن امتيازات استحسانى پسنديده و محمود نيز نمىباشد .
و بهرتقدير حال كه معلوم شد در تعريف ايجاز و اطناب بايد بناء را بر
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 617
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦١٧