سؤال
چه فرقى است بين كلمهاى كه وضعش عامّ است و لفظ مشترك ؟
بلكه هر دو از يك وادى مىباشند چون همانطورىكه مشترك داراى معانى متعدّد است عامّ نيز چنين مىباشد و همانطورىكه مشترك در افاده معنا محتاج به قرينه است مورد بحث نيز بدون قرينه مفيد معنا نيست .
جواب
بين مورد بحث ( يعنى كلمهاى كه وضعش عامّ است ) با مشترك سه فرق وجود دارد :
1 - وضع در مشترك متعدّد و در مورد بحث متّحد مىباشد .
2 - معانى الفاظ مشترك محدود و معدود هستند اگرچه زياد هم باشند ولى مورد بحث معنايش نامحدود و غير متناهى است .
3 - اگرچه در هر دو احتياج به نصب قرينه است ولى در عين حال فرقى كه بين اين دو وجود دارد اينست كه در مشترك پس از القاء لفظ به ملاحظه محدود بودن معانى تمام در ذهن اجمالا حاضر مىشوند منتهى معلوم و مشخّص نيست كه مراد متكلّم كداميك از آنها مىباشد ازاينرو قرينه را براى تعيين مراد نصب مىكنند ولى در مورد بحث باعتبار اينكه معانى بسيار و نامتناهى هستند لا جرم بعد از اطلاق لفظ ذهن گنجايش تمام معانى را ندارد و چون تقديم بعضى بر برخى ديگر مستلزم محذور ترجيح بلا مرجّح است لا جرم هيچكدام از معانى بخاطر نيامده و در ذهن جايگزين نمىشود لذا متكلّم قرينهاى كه لازم است بياورد صرفا بخاطر افاده اصل مقصود و مراد مىباشد و با توجّه به اين دو فرق به خوبى مىتوان گفت كلمهاى كه وضعش عامّ است با مشترك فرق داشته و غير آن مىباشد .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 876
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٧٦