قوله : قيل هو حقيقة ان كان الباقى غير منحصر : ضمير « هو » به اطلاق عامّ در باقى راجع مىباشد .
قوله : انّ له كثرة يعسر العلم بعددها : ضمير در « له » به باقى و در « عددها » به كثرت راجع است .
قوله : و الّا فمجاز : يعنى اگر عامّ پس از تخصيص افرادش قليل باشند اطلاق مزبور مجازى است .
قوله : الى كونه حقيقة : ضمير مجرورى در « كونه » به اطلاق عامّ بر باقى راجع است .
قوله : ان خصّ بمخصّص لا يستقلّ بنفسه : مقصود از مخصّص غير مستقلّ كلامى است كه بدون انضمام بعامّ معناى تامّ و مفيدى نداشته باشد همچون شرط و ديگر امثلهاى كه در متن ذكر شده .
قوله : من شرط : مانند اكرم العلماء ان كانوا عدولا .
قوله : او صفة : نظير اكرم العلماء العدول .
قوله : او استثناء : مثل اكرم العلماء الّا الفسّاق منهم .
قوله : او غاية : همچون اكرم العلماء الى يوم الجمعة .
قوله : و ان خصّ بمستقلّ : مقصود از مخصّص مستقلّ كلامى است كه بدون انضمام به عامّ خود داراى معناى مفيد و تامّى باشد مثل جمله « لا تكرم الفسّاق من العلماء » كه خود مستقلّ در معنا است لذا اگر در دليل ديگر چنين آمده باشد : اكرم العلماء پس از انضمام دليل اوّل به آن نتيجه اكرم العلماء العدول مىگردد .
قوله : و هو القول الثّانى : ضمير « هو » به ذهب آخرون راجع است .
قوله : اختاره فى التّهذيب : ضمير منصوبى در « اختاره » به قول ثانى راجع است .
قوله : سوى هذه : مشار اليه « هذه » آراء و اقوال نقل شده مىباشد .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 786
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٨٦