متن :
و الجواب انّ الكلام فى اقلّ مرتبة يخصّص اليها العامّ لا فى اقلّ مرتبة يطلق عليها الجمع ، فانّ الجمع من حيث هو ليس بعامّ و لم يقم دليل على تلازم حكميهما ، فلا تعلّق لاحدهما بالآخر ، فلا يكون المثبت لاحدهما مثبتا للآخر .
ترجمه :
جواب مرحوم مصنّف از دليل قائلين بجواز تخصيص عامّ تا سه و دو فرد
مرحوم مصنّف مىفرماين :
جواب از اين دليل آنست كه كلام ما فعلا در اقلّ مرتبه جواز تخصيص مىباشد و محلّ بحث اينست كه عامّ را حدّ اكثر تا چقدر مىتوان تخصيص داد نه در تعيين اقلّ مرتبهاى كه جمع را مىتوان برآن اطلاق نمود تا گفته شود اقلّ جمع اگر سه فرد بوده عامّ را تا مرز سه نفر و اگر دوتا باشد تا حدّى كه در تحت آن دو فرد باقى بماند مىتوان تخصيص داد و اساسا اين دو باب از هم اجنبى بوده و هيچگونه ارتباط و تلازمى بينشان وجود ندارد چه آنكه جمع باعتبار معنائى كه دارد غير از عامّ بوده و حكم عامّ نيز ملازم با حكم جمع نبوده و دليلى هم كه مثبت اين تلازم باشد در دست نيست ازاينرو بايد بگوئيم :
اگر دليل و برهانى مثبت و معيّن معناى هركدام باشد مثبت ديگرى نيست مثلا :
دليل اگر قائم شد كه اقلّ مدلول حقيقى جمع سه فرد است هرگز نمىتوان از اين دليل جهت اثبات تخصيص عامّ تا حدّى كه در تحتش سه فرد باقى بماند استفاده نمود .
قوله : يخصّص اليها العامّ : ضمير در « اليها » به مرتبه راجع بوده و جمله