وقتى در عبارات آمدند كلام را مستهجن و ناپسند قلمداد مىكنند .
تفصيل
حاصل فرموده مرحوم مصنّف اينست كه :
موردى سراغ نداريم كه از فوائد مذكور خالى باشد بنابراين انتفاء مفهوم در هيچيك از موارد وصف موجب لغويّت كلام نشده تا به منظور حفظ عبارات و كلمات بلغاء الزاما متوسّل بمفهوم شده و بدين ترتيب آنچه لازمه حكيم بودن متكلّم است رعايت نموده باشيم .
و امّا اينكه گفته شد اگر به ثبوت مفهوم قائل نشويم كلام مستهجن شده و از قبيل دو مثالى كه ذكر شد مىگردد .
در جواب مىگوييم :
استهجان دو مثال مذكور بخاطر آنست كه امر بديهى و ضرورى در آنها بيان شده نه بخاطر آنكه مفهوم در آن دو منتفى مىباشد .
قوله : و جوابه انّ المدّعى الخ : ضمير مجرورى در « جوابه » به اعتراض راجع است .
قوله : لا تحتمل فائدة من تلك الفوائد : كلمه « لا تحتمل » يعنى لا تشتمل .
قوله : و ذلك كاف : مشاراليه « ذلك » اشتمال بر فوائد مذكور مىباشد .
قوله : عن اقتضاء النّفى : يعنى اقتضاء نمودن نفى وصف ، نفى حكم را .
قوله : صونا لكلام البلغاء : كلمه « صونا » منصوب است تا مفعول له باشد براى « صرتم اليه » .
قوله : مع احتمال فائدة منها : يعنى من الفوائد .
قوله : و يتأدّى ما لا بدّ فى الحكمة منه : ضمير در « منه » به ماء موصوله راجع است و مقصود از « ما لا بدّ فى الحكمة منه » اينست كه كلام حكيم نبايد خالى از