اين صورت چون هر دو معنا از امر محتمل هستند لاجرم نمىتوان بر هيچيك حمل نمود .
قوله : و جوابه امّا اوّلا : ضمير مجرورى در « جوابه » به « الخامس » راجع است .
قوله : فبانّه قياس فى اللّغة : ضمير منصوبى در « بانّه » به دليل پنجم راجع است .
قوله : فى افادته الفور على غيره : ضمير مجرورى در « افادته » به امر راجع است چنانچه ضمير در « غيره » نيز به « امر » راجع مىباشد و اضافه « افاده » به ضمير از قبيل اضافه مصدر به فاعل بوده و كلمه « الفور » مفعول آن مىباشد .
قوله : من الخبر و الانشاء : بيان است از « غيره » .
قوله : و بطلانه بخصوصه ظاهر : ضمير در « بطلانه » به قياس فى اللغة راجع است چنانچه ضمير در « بخصوصه » نيز همينطور مىباشد .
قوله : فبالفرق بينهما : يعنى بين امر و غير امر .
قوله : لا يمكن توجيهه الى الحال : ضمير مجرورى در « توجيهه » به امر راجع بوده و مقصود از « حال » حال حقيقى مىباشد .
و حاصل مراد مصنّف ( ره ) اينست كه :
غير امر را به زمان حال حقيقى مىتوان توجّه داد نظير وقوع طلاق در قول مطلّق كه به همسرش مىگويد : انت طالق چه آنكه بين تلفّظ به اين الفاظ كه در زمان حال است و وقوع طلاق آنى از آنات فاصله نيست درحالىكه در امر چنين نمىباشد يعنى بين اطلاق و القاء صيغه و وقوع مدلولش مسلّما فاصله واقع مىشود چه آنكه مأمور هرچه فورا هم بايجاد مطلوب اقدام نمايد معذلك نمىتواند آن را در حال حقيقى واقع سازد .
قوله : بل الاستقبال امّا مطلقا : يعنى بل الاستقبال يطلب امّا مطلقا .
و مقصود از « مطلقا » اينست كه اعمّ از استقبالى كه اقرب الى الحال
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 319
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣١٩