تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 109

مساهمون:

ص١٠٩
ج : آنكه الفاظ متكثّر ولى معنا يكى باشد كه در اين فرض الفاظ را مترادف خوانند همچون انسان و بشر كه هر دو به يك معنا مىباشند . د : آنكه لفظ واحد ولى معانى متكثّر باشند و آن خود بر اقسام و انحائى است كه ذيلا تشريح مىشوند .

اقسام لفظ متكثّر المعنى

در جائى كه معانى لفظ متعدّد و متكثّر باشند از دو حال خارج نيست : 1 - آنكه تمام معانى موضوع له بوده . 2 - آنكه چنين نباشد . در صورت اوّل به شرطى كه لفظ را براى هريك از معانى علىحدّه و جداگانه وضع كرده باشند آن را مشترك لفظى خوانند و آن بر دو قسم است : يك : آنكه معانى لفظ باهم تضادّ و تنافى كامل داشته باشند كه اصطلاحا گويند لفظ از اضداد است نظير لفظ « قرء » كه به معناى پاكى و حيض هر دو آمده يا مانند « غريم » كه به معناى طلبكار و بدهكار هر دو بوده و يا مثل « مولى » كه به معناى آقا و بنده هر دو مىباشد . دو : آنكه بينشان صرف تخالف و تغاير باشد همچون لفظ « عين » كه به معناى چشم و چشمه و طلا و نقره و معانى متخالف ديگر آمده است . و امّا صورت دوّم يعنى موردى كه معانى متعدّد لفظ تمام موضوع له نباشند بلكه وضع صرفا به يك كدام از آنها اختصاص داشته و ديگر معانى غير موضوع له باشند آن نيز بر دو گونه مىباشد : اوّل : آنكه استعمال لفظ در معانى غير موضوع له اغلب و بيشتر از معناى موضوع له نباشد . دوّم : آنكه استعمال لفظ در غير موضوع له اغلب بلكه بسا معناى
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 109 | سيد محمد جواد ذهنى تهرانى