بسا در تسميه آنچه عامل بواسطه انجام فعل بمجرّد احتمال امر مستحق است به ثواب مىتوان مناقشه كرد اگرچه نوعى از جزاء و پاداش مىباشد ولى در عين حال و با اين توصيفات مدلول و مضمون اين روايات ( اخبار من بلغ ) اخبار از تفضّل حقتعالى درباره عامل بوده و جملگى دلالت دارند بر اينكه خداوند متعال همان ثواب مسموع را به فاعل تفضّلا عنايت خواهد نمود و پرواضح است اعطاء ثواب تفضّلا ملازم با امر شرعى نمىباشد بنابراين اخبار مزبور نظير فرموده حقتعالى :
من جاء بالحسنة فله عشر امثالها ، ملزوم امر ارشادى بوده كه عقل بواسطهاش به تحصيل ثواب مضاعف حكم مىكند .
حاصل كلام
و حاصل كلام آنكه شايسته و سزاوار اينستكه متوهّم اخبار من بلغ را به رواياتى كه ثواب را بر نيّت خير مترتّب قرار دادهاند قياس كند نه بر اخبارى كه در مقام بيان مستحبّات ثواب را بر عمل باركردهاند .
شرح مقصود
قوله : و ان كان الثابت الخ : اينجمله معطوف است به « فان كان الثابت فى هذه الاخبار اصل الثواب » و حاصل كلام آنكه :
اخبار من بلغ از دو حال خارج نيستند :
الف : آنكه اصل ثواب مترتّب بر عمل را اثبات مىكنند بدون دلالت بر مقدار خاصّى كه خبر ضعيف بر آن دلالت دارد .
ب : آنكه بر خصوص ثواب بالغ يعنى بر آنچه در خبر ضعيف وارد شده دلالت دارند .
در صورت اوّل شرح مرام و مقصود مرحوم مصنّف به تفصيل گفته شد و اينك توضيح مراد ايشان از فرض دوّم :
اگر اخبار من بلغ بر همان ثوابى كه در خبر ضعيف رسيده دلالت داشته و آن را ثابت بكند اگرچه اينحكم مغاير با حكم عقل باصل ثواب مىباشد ولى در عين حال