و امّا اينكه گفتيم ثواب بر اتيان فعل مترتّب است موجب آن نمىشود كه امر بفعل تعلّق بگيرد بلكه ثواب مزبور بخاطر انقيادى است كه مكلّف نسبت به شارع از خود نشان داده و بدينوسيله خود را در حكم مطيع درآورده است ، بلكه اين اجر را ثواب نمىخوانند .
شرح مقصود
مرحوم مصنّف در عبارات مذكور به نكتهاى اشاره فرمودهاند كه شرح آن چنين است :
محتمل الوجوب از دو حال خارج نيست :
الف : آنكه عبادت باشد .
ب : آنكه عمل غير عبادى باشد .
در صورتى كه محتمل الوجوب عمل غير عبادى باشد چهار احتمال وجود دارد :
الف : دوران امر بين اينكه واجب يا مستحب باشد .
ب : دوران امر بين اينكه واجب يا مباح باشد .
ج : دوران امر بين اينكه واجب يا مكروه باشد .
د : دوران امر بين اينكه واجب يا حرام باشد .
احتمال چهارم از محلّ كلام در اينجا خارج بوده بنابراين سه احتمال ديگر مورد صحبت مىباشند . مرحوم مصنّف مىفرماين :
بدون هيچ ترديد و اشكالى در اين سه احتمال بايد حكم به رجحان احتياط كرده و اتيان فعل را نيكو دانست حتّى در احتمال سوّم كه احيانا ممكنست فعل مكروه باشد و ظاهرا ثواب نيز بر اتيان فعل مترتّب خواهد بود و دليل اينمدّعا آنست كه :
اتيان فعل بداعى احتمال محبوبيّت از مصاديق انقياد محسوب شده و مكلّف را بدينوسيله مىتوان در حكم مطيع قرار داد و پرواضح است كه شخص منقاد مثاب و مأجور بوده و بر فعلش ثواب و اجر بارمىشود .
و امّا در صورتى كه محتمل الوجوب عمل عبادى باشد در احتمال اوّل كه امر مردّد است بين وجوب و استحباب همچون فرض قبل عمل مستحسن و احتياط راجح