تقريب استدلال و محلّ استشهاد
محلّ استشهاد به اين حديث شريف فقره « ما لا يعلمون » است كه اصوليّون به آن جهت برائت در مورد بحث استدلال نمودهاند .
ايشان فرمودهاند مقصود از مرفوع بودن « ما لا يعلمون » همان معنائى است كه از مرفوع بودن خطاء و نسيان و امثال آنها اراده شده يعنى اگرچه بحسب ظاهر رفع بنفس اين امور تعلّق گرفته ولى قطعا منظور اين نيست كه از اين امّت نفس اين امور مرتفع است چه آنكه بالحسّ و العيان مىبينيم كه خطاء و نسيان و جهل در اين امّت وجود داشته و به حدّ وفور هم مىباشد پس از باب دلالت اقتضاء بايد بگوئيم مرفوع مقدّر است منتهى مقدّر يا جميع آثار اين امور مىباشد و يا لااقلّ خصوص مؤاخذه و عقاب و باتوجّه به اين امر معناى فقره مورد استشهاد چنين مىشود :
از اين امّت مؤاخذه بر جهل مرفوع است به اين معنا وقتى حرمت استعمال دخانيات و امثال آن براى ما مجهول بود و ما آن را اگر مرتكب شديم و در واقع حرام بود هيچگونه عقاب و مؤاخذهاى برآن مترتّب نمىباشد و بدين ترتيب مطلوب اثبات مىگردد همانطورىكه اين معنا از حديث شريف :
ما حجب اللّه علمه عن العباد الخ نيز استفاده مىشود .
قوله : فيذكر منها فى المقام اخبار كثيرة : ضمير در « منها » به سنّت راجع بوده و مقصود از « مقام » مسئله شبهه تحريميّهاى است كه منشا آن عدم النّصّ مىباشد .
قوله : فهى مرفوعة عنهم : ضمير « هى » به حرمت راجع است .
قوله : و معنى رفعها كرفع الخطاء الخ : مرحوم محقّق بارفروشى در ذيل اين عبارت مىفرماين :
غرض مرحوم مصنّف از اين كلام آنست كه توهّمى كه از ظاهر روايت شده و به نظر لزوم كذب مىآيد دفع كنند چه آنكه قطعا مقصود نفى نفس خطاء و نسيان و امثال اين دو نيست چه آنكه امّت بسيار با مثال اين عوارض مبتلا و گرفتار مىباشند .