سوّم : تقريرى است از خود مرحوم مصنّف كه فرمودهاند :
لفظ را بر ظاهرش حمل كرده و عمومش را به غير مستقلّات عقليّه تخصيص مىزنيم و امّا در مستقلّات چون حكم عقل معتبر و حجّت است لاجرم عقاب بر مخالفت آن موقوف به ورود بيان نقلى نيست .
چهارم : عموم را به حال خود گذارده و ملتزم مىشويم كه تأكيد حكم عقلى نيز به بيان نقلى واجب و لازم است چه آنكه واجبات و تكاليف سمعيّه الطاف هستند براى احكام عقليّه چنانچه در محلّش مقرّر است و به اين بيان شبهه براهمه را كه منكر وجوب بعث رسل هستند مىتوان ردّ نمود .
قوله : لانّه يكون به غالبا : ضمير در « لانّه » به بيان تكليف و در « به » به رسول عائد است .
قوله : او عبارة عن البيان النّقلى : معطوف است به « كناية عن بيان التّكليف » .
قوله : و يخصّص العموم به غير المستقلّات : يعنى اگر « بعث رسول » عبارت باشد از بيان نقلى ظاهر آيه تعميم داشته و اينچنين مىگردد :
ما قبل از بيان نقلى و اقامه دليل شرعى احدى را بر مخالفتش در احكام عقاب نمىكنيم چه احكام نقلى و چه عقلى ، عقلى نيز از مستقلّات عقليّه بوده يا اينچنين نباشد .
فلذا لازم است اين عموم را اختصاص به غير مستقلّات عقليّه داده و بگوئيم عدم عقاب صرفا در احكام نقلى و غير مستقلّات عقليّه است امّا در مستقلّات عقليّه چون عقل خود دليل و حجّت معتبرى است لاجرم مخالفت با آن موجب ثبوت عقاب است و لو پيش از ورود بيان نقلى .
قوله : او يلتزم بوجوب التّأكيد الخ : يعنى يا اساسا مىگوئيم آيه به عمومش باقى است و در تمام احكام چه نقلى و چه عقلى ، مستقلّات عقلى و غير مستقلّات ملتزم مىشويم به لزوم ورود دليل نقلى به اين معنا كه پيش از آمدن بيان از ناحيه شرع مخالفت با حكم واقعى عقابآور نمىباشد حتّى در مخالفت با مستقلّات عقليّه نيز مىگوئيم اگرچه عقل خود دليل معتبر و حجّت باطنى است ولى معذلك تا مادامىكه شارع آن را با دليل شرعى تأكيد و تأييد نكند مخالفتش سبب مؤاخذه و عقاب نمىشود .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 71
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧١