استدراك ديگر سپس مرحوم مصنّف در مقام استدراك ديگر برآمده و مىفرماين :
ولى معلوم باشد اگر منطوق آيه شريفه را ظاهر در معناى ياد شده دانسته و بگوئيم تبيّن بر اطمينان صادق است آيه دلالت بر حجّيّت ظنّ اطمينانى مزبور داشته اگرچه با آن خبر فاسق همراه نباشد بلكه بجاى آن عادل خبر آورد چه آنكه طبق اين معنا ظاهر آيه چنين افاده مىكند كه وجود خبر صادر از فاسق به منزله عدم و نبودنش است و پس از حصول ظنّ اطمينانى بايد به آن عمل گردد بدون آنكه به خبر كوچكترين اعتناء و استنادى شود .
مؤلّف گويد :
مقصود اينست كه طبق اين معنا ديگر براى اثبات مدّعا نيازى بمفهوم نداشته بلكه جهت آن نفس منطوق كفايت مىكند .
شرح مقصود قوله : نعم يمكن دعوى صدقه : يعنى صدق تبيّن .
قوله : لا يعدّ فى العرف العمل به : يعنى عمل به اطمينان .
قوله : انجبار خبر الفاسق به : ضمير در « به » به اطمينان راجعست .
قوله : و ان لم يكن معه خبر فاسق : ضمير در « معه » به اطمينان عود مىكند .
قوله : و انّه لا بدّ من تبيّن الامر : كلمه « انّه » بفتح همزه و تشديد نون و ضمير منصوبى به معناى « شأن » بوده و اين جمله معطوف است به « انّ خبر الفاسق وجوده كعدمه » .
متن : نعم : ربما يكون نفس الخبر من الامارات الّتى يحصل من مجموعها التّبيّن .
فالمقصود الحذر عن الوقوع فى مخالفة الواقع ، فكلّما حصل الامن منه جاز العمل ، فلا فرق حينئذ بين خبر الفاسق المعتضد بالشّهرة اذا حصل الاطمينان به صدقه و بين الشّهرة المجردة اذا حصل الاطمينان بصدق مضمونها .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 692
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٩٢