همه علماء در يك عصر بر حكمى چنانچه تعاريف بسيارى از علماء شيعه و سنّى حكايت از آن مىكند .
مرحوم شيخ الطّائفه در كتاب تهذيب مىفرمايد :
اجماع عبارتست از اتّفاق نمودن كسانى كه اهل حلّ و عقد هستند يعنى مجتهدين از امّت حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر حكمى از احكام .
و صاحب غاية البادى كه يكى از علماء ما و معاصر با مرحوم علّامه حلّى است در شرح مبادى چنين آورده است :
اجماع در اصطلاح فقهاء اهل بيت عليهم السّلام عبارتست از اتّفاق نمودن امّت حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بهطورىكه اتّفاقشان شامل فرموده معصوم عليه السّلام بشود . انتهى .
و صاحب معالم در اين كتاب مىفرمايد :
اجماع در اصطلاح عبارتست از اتّفاق مخصوصى و آن اتّفاق كسانى است كه از ميان امّت قولشان معتبر باشد .
و همچنين غير اين كلمات از عبارات ديگر كه در مقام تعريف اجماع و غير آن از مقامات ديگر به آن تصريح نمودهاند .
نظير آنكه بسيار ديده شده كه حضرات با وجود مخالف ادّعاء اجماع نموده و از وجود مخالفين اينطور عذر آوردهاند كه عصر ايشان منقضى شده و بتحقّق اجماع ضررى وارد نمىكند .
شرح مقصود
مرحوم مولانا مىفرماين :
داعى و باعث بر عنوان امر دوّم دو چيز است :
الف : آنكه بمصطلح مدّعى اجماع اطّلاع حاصل شده تا اجماعش را برآن حمل نمود چه آنكه مرحوم علّامه مثلا وقتى در مسألهاى ادّعاى اجماع فرمود لازمست اصطلاحش در آن دانسته شده باشد تا اجماع واقع در كلامش برآن حمل گردد .
ب : آنكه واضح و روشن شود آيا نقل اجماع همان نقل قول معصوم
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 372
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٧٢