قوله : هو الوجه فيما ذهب اليه المعظم : ضمير « هو » به « ما ذكرنا » عود مىكند .
قوله : بل اطبقوا عليه : مقصود از « اطباق » اجماع است و ضمير در « عليه » به ماء موصوله در « ما ذهب اليه المعظم » راجع است .
قوله : كما فى الرّياض : يعنى اجماعى بودن مسئله را مرحوم صاحب رياض فرموده .
قوله : اذا لم يستند الى الحسّ : از اين قيد اينطور استفاده مىشود كه شهادتى كه مستند به حسّ باشد در محسوسات بدليل آيه نباء حجّت است و اين كلام مبنى برآن است كه آيه نباء شامل شهادت عادل نيز بشود به اين تقرير كه :
مستفاد از اين آيه حجّيّت قول و خبر عادل است فى الجملة و با قطع نظر از اينكه در مؤثر بودنش آيا انضمام عادل ديگر لازم است يا لزومى ندارد .
قوله : و ان علّله فى الرّياض بما لا يخلو عن نظر : ضمير منصوبى در « علّله » به اعتبار استناد الى الحسّ راجعست .
مرحوم محقّق يزدى مىفرماين :
وجه نظر آنست كه شهادت بر شهادتى كه از مشاهده و حضور نيز مجرّد است اطلاق مىشود چنانچه مىگويند شهادت بر توحيد و شهادت بر رسالت .
قوله : الّا على من وجب عليه تقليد : ضمير در « عليه » به « من موصوله » عود مىكند .
قوله : و انّ الآية ليست عامّة لكلّ خبر الخ : يعنى نمىتوان گفت آيه نباء تمام اخبار صادره از عادل را حجّت مىكند چه آنهائى كه مبتنى بر حسّ بوده و چه اخبارى كه مبادى آن محسوس است و اينكه فقهاء شهادت حدسيه و فتواى مجتهد را در حق مجتهد ديگر حجّت ندانستهاند به واسطه ادلّه ديگرى است كه موجب اخراج آنها از آيه نباء شده .
متن : فان قلت
فعلى هذا اذا اخبر الفاسق بخبر يعلم بعدم تعمّده للكذب فيه تقبل شهادته فيه ، لانّ احتمال تعمّده للكذب منتف بالفرض و احتمال غفلته و خطائه منفىّ بالاصل المجمع عليه مع انّ شهادته مردودة اجماعا .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 367
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٦٧