نبوده اگرچه مقصود بالافهام باشند .
3 - محتمل است منظور وى اين باشد كه بخواهد بفرمايد :
اگر بر خلاف ظاهرى از ظواهر قرآن خبرى كه جامع شرائط باشد قائم نشد البته حكم مستفاد از آن از باب ظنّ خاصّ حجّت است و در صورت بودن خبر يا اماره ديگرى بر خلاف آن ظاهر قرآن از جهت ظنّ مطلق حجّت مىباشد چنانچه از عبارتى كه در ضمن مقاله مذكور فرمود يعنى :
« و لظهور اختصاص الاجماع و الضّرورة الخ »
و : « فيمكن الاعتماد فى تعريفنا لسائرها الخ »
مىتوان اين تفصيل را به روشنى استفاده كرد .
و نيز احتمال تفاصيل ديگر در كلام وى بوده كه به جهت اختصار از ذكر آنها صرفنظر مىنمائيم .
قوله : و ذلك بضميمة مقدّمة خارجيّة : مشار اليه « ذلك » مقطوع بودن حكم است .
قوله : و هى قبح خطاب الحكيم : اين عبارت بيان مقدّمه خارجيّه مىباشد .
قوله : بماله ظاهر و هو يريد خلافه : كلمه « بما » جار و مجرور ، متعلّق است به « خطاب » و ضمير در « له » به ماء موصوله راجع بوده و ضمير « هو » به حكيم عود مىكند و ضمير مجرور در « خلافه » به ظاهر راجع است .
قوله : من غير دلالة تصرّف عن ذلك : مقصود از « دلالة تصرّف » دلالت قرينه صارفه از ظاهر مىباشد .
قوله : فهو من قبيل الشّهادة : ضمير « هو » به ظاهر راجع است .
قوله : لا يعدل عنه الى غيره : ضمير در « عنه » به ظاهر راجع مىباشد چنانچه ضمير در « غيره » نيز به آن راجع است .
قوله : و قد مرّ انّه مخصوص : ضمير در « انّه » به خطاب المشافهة راجع است .
قوله : و انّ ثبوت حكمه : يعنى حكم خطاب المشافهة .
قوله : و قضاء الضّرورة : يعنى و حكم ضرورت .
قوله : بين الكلّ : يعنى مشافه و غير مشافه .
قوله : و حينئذ فمن الجائز : يعنى و حين ثبوت الحكم فى حق من تأخر بادلّة
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 307
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٠٧