بياندازد فلذا برخى از اهل تحقيق فرمودهاند در باب تفسير رعايت دو امر لازم و اعتناء به دو نكته واجب مىباشد :
اوّل : نقل و سماع تا بدينوسيله خود را در ظاهر تفسير از غلط و اشتباه حفظ نمايد .
دوّم : توسعه دادن در فهم و نيكو تأمل نمودن در استنباط معنا .
مقاله محقّق يزدى ( ره )
مرحوم سيد محمّد باقر يزدى عطّر اللّه مرقده در همين مقام مىفرماين :
امورى كه در نقل و سماع لازم و واجب است فنون بسيارى است :
از جمله : آنچه مجمل بوده و ظاهرش كاشف از معناى تفصيلى نمىباشد نظير آيه شريفه :
أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ *
وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ .
چه آنكه در پى بردن به معناى تفصيلى اين آيه نياز به بيان وجود مقدّس حضرت نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىباشد به اين معنا كه حضرتش بايد تفصيل اعداد ركعات و كميّت اجزاء و شرائط و مقادير نصب و غير آن از شرائط و اجزاء ديگرى را كه در نماز و زكات معتبر است بيان فرمايند لذا شروع در بيان و تفسير اين آيه بدون ورود نصّ از آل البيت سلام اللّه عليهم اجمعين ممنوع و غير جايز است .
از جمله : ايجاز بحذف و اضمار است نظير آيه شريفه :
وَ آتَيْنا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِها .
معناى اين آيه چنين است : آية مبصرة فظلموا انفسهم بقتلها .
پس كسى كه با توجّه به ظاهر قواعد عربى به اين آيه بنگرد گمان مىكند كه مقصود از آن اينست كه انّ الناقة كانت مبصرة و لم تكن عمياء درحالىكه مقصود همان است كه ذكر شد .
از جمله : مقدّم و مؤخّر است مثل آيه شريفه :
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى .
معناى اين آيه چنين است : و لو لا كلمه سبقت من ربّك و اجل مسمّى لكان لزاما .