ترجمه :
مقاله محدّث استرابادى در فوائد مدنيّه
مرحوم مصنّف مىفرماين :
بعد از اينكه مطلب فوق را از برخى اخباريّين نقل و ذكر نمودم به كلامى از محدّث استرآبادى در كتاب فوائد مدنيّه برخورد نمودم كه ايشان در زمره استدلالات بر انحصار دليل در غير ضروريّات دينى به شنيدن از حضرات معصومين عليهم السّلام چنين گفته است :
دليل نهم مبنى است بر يك مقدّمه دقيق و شريف كه بتوفيق و تأييد حضرت حقّ تعالى برآن آگاه شدم و آن اينست كه :
علوم نظرى و اكتسابى بر دو قسم است :
1 - قسمى كه منتهى به مادّهاى شده قريب به حسّ همچون علم هندسه و حساب و اكثر ابواب علم ميزان .
و در اين قسم بين علماء خلاف و نزاع واقع نمىشود و از خطاء در نتائج افكار مصون و محفوظ مىباشند .
و سبب آن اينست كه خطاء در فكر يا از جهت صورت بوده و يا از حيث مادّه است خطاء از جهت صورت هرگز از علماء صادر نشود زيرا معرفت و آگاهى به صور از امور واضح و روشن نزد اذهان صاف و مستقيم مىباشد .
و خطاء از حيث مادّه نيز در اين قبيل علوم متصوّر نيست زيرا موادّ اينها قريب به حسّ مىباشد و در محسوسات خطاء و اشتباه مادّى واقع نشود .
2 - قسمى كه منتهى به مادّهاى شده بعيد از حسّ نظير حكمت الهى و طبيعى و علم كلام و اصول فقه و مسائل نظرى فقهى و برخى از قواعد مذكور در كتب منطقى .
ازاينرو بين فلاسفه در حكمت الهى و طبيعى اختلافات بوده و نيز بين علماء اسلام در اصول فقه و مسائل فقهى و علم كلام مشاجرات و منازعات واقع است .