قبلا گفتيم به واسطه استصحاب اثر غير شرعى مستصحب و همچنين اثرى كه بر اثر غير شرعى مترتّب است اگرچه شرعى باشد اثبات نمىشود اينك مىگوئيم :
اين كلام نسبت به اثرى است كه براى نفس واقع مستصحب ثابت است يعنى اثرى كه در واقع و نفس الامر براى مستصحب ثابت است در صورتى كه غير شرعى باشد به واسطه استصحاب اثبات نمىگردد چنانچه اثر شرعى يا غير شرعى كه به واسطه اثر عادى و عقلى بر مستصحب در واقع و نفس الامر بار مىشوند نيز پس از استصحاب ثابت نمىشوند .
ولى اگر اثرى چه شرعى و چه غير شرعى مترتّب باشد بر اعمّ از اثر واقعى و ظاهرى بدون ترديد پس از اجراء استصحاب ثابت مىشود زيرا موضوع آنكه اثر ظاهرى باشد به واسطه استصحاب احراز و ثابت شده لاجرم به تبعيّت از آن اثر مزبور نيز بايد ثابت گردد .
قوله : انّه لا يذهب عليك : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » بوده و كلمه « لا يذهب عليك » يعنى لا يخفى عليك .
قوله : بوساطة غيره : ضمير در « غيره » به اثر شرعى عود مىكند .
قوله : من العادى او العقلى : بيانست براى « غيره » .
قوله : بالنّسبة الى ما للمستصحب واقعا : يعنى نسبت به اثرى است كه در واقع و نفس الامر براى مستصحب ثابت است و حاصل آنكه به واسطه استصحاب آثار غير شرعى و نيز آثار شرعى كه به واسطه امر عادى يا عقلى در واقع و نفس الامر بر مستصحب مترتّب هستند اثبات نمىگردد .
قوله : فلا يكاد يثبت به : ضمير در « به » به استصحاب عود مىكند .
قوله : من آثاره : يعنى آثار مستصحب .
قوله : الّا اثره الشّرعى : ضمير در « اثره » به مستصحب برمىگردد .
قوله : الّذى كان له : ضمير در « له » به مستصحب برمىگردد .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1012
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠١٢