مقوليّه نظير ملكيّت غير حقتعالى نسبت به شىء از اشياء كه از ناحيه تصرّف و استعمال يا ارث و يا عقد و يا غير اينها از اعمال حاصل مىگردد ازاينرو بسا شىء براى كسى ملك به يكى از معانى بوده و براى ديگرى به معنائى غير از آن مىباشد .
تحرير و شرح
قوله : بالاشتراك : يعنى اشتراك لفظى .
قوله : على ذلك : مشاراليه معنائى است كه متوهّم براى ملك نمود و آن را از مقوله جده قرار داد .
قوله : و هو ناش : ضمير « هو » به اختصاص راجع است .
قوله : اسناد وجوده اليه : ضمير در « وجوده » به شىء و در « اليه » به « شىء خاصّ » برمىگردد .
قوله : بركوبه له : ضمير در « ركوبه » به زيد و در « له » به فرس راجع است .
قوله : و سائر تصرّفاته فيه : ضمير در « تصرّفاته » به زيد و در « فيه » به فرس راجع است .
قوله : عن انّه بالاشتراك بينه و بين الاختصاص الخاصّ : ضمير در « انّه » به ملك راجع است .
قوله : و الاضافة الخاصّة الاشراقيّة : اضافه اشراقيّه عبارتست از اضافهاى كه مضاف عين اضافه باشد در مقابل اضافه مقوليّه كه مضاف با اضافه تغاير داشته بلكه متعلّق آن است .
قوله : فيكون شىء ملكا لاحد بمعنى : نظير مملوك بودن فرس براى زيد كه به معناى اضافه مقوليّه بوده و همين فرس ملك حقتعالى است به معناى اضافه اشراقيّه .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 917
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩١٧