يعنى : اى ابا محمّد گوش و چشم خود را نسبت به برادر ايمانى تكذيب و تخطئه نما ، پس اگر پنجاه نفر عادل نزد تو شهادت دادند كه فلانى گفتارى را بر زبان جارى ساخته ولى خودش اظهار داشت كه آن را نگفته وى را تصديق و آنان را تكذيب نما .
مقصود اينست كه شخص را به نحوى تصديق كن كه در حقّش نافع بوده و در عين حال به آنان ضررى متوجّه نشود و نيز آنان در خصوص امرى كه به ضرر شخص تمام مىشود و از طرفى نفعى هم براى ديگران به همراه ندارد تكذيب نما و اگر بخواهيم معنائى غير از اين براى حديث قائل شويم چطور مىشود حكم به صدق و راستى يك نفر واجب بوده ولى در مقابل پنجاه نفر عادل را بخاطر وى كاذب قلمداد نمود .
و همچنين است مقصود و مراد از « تصديق مؤمنين » در قصّه اسماعيل كه امام صادق عليه السّلام به فرزندشان اسماعيل فرمودند :
اذا شهد عندك المسلمون فصدّقهم .
( وقتى مسلمانان نزد تو بامرى شهادت دادند ايشان را تصديق نما ) .
يعنى در امرى كه براى ايشان نفع داشته و در عين حال ضررى متوجّه غير نگردد .
تحرير و شرح
قوله :
وَ مِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ
الخ : آيه ( 61 ) از سوره توبه .
قوله : بانّه يصدّق المؤمنين : ضمير در « بانّه » به نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم راجع است .
قوله : و قرنه بتصديقه تعالى : ضمير فاعلى در « قرنه » به حقتعالى عود كرده و ضمير مفعولى آن به تصديق المؤمنين راجع است .
قوله : و فيه : يعنى و فى الاستدلال به آيه اشكال .