مگر آنكه گفته شود :
دليل بر تنزيل مؤدّا به منزله واقعى كه مؤدّاى اماره قرار گرفته دليلى است كه به دلالت اقتضاء حجّيّت مؤدّا را تثبيت مىكند بنابراين مؤدّا حكم فعلى تعبّدى مىشود .
ولى اين بيان صرفا در وقتى تمام است كه احكام در مرتبه انشائى هيچ اثرى نداشته باشند چه آنكه در غير اين صورت جائى براى دلالت اقتضاء نمىباشد .
تحرير و شرح
گفته شد كه مرحوم مصنّف در مقام اشكال اوّل بفرموده شيخ اعظم قدّس سرّه فرمود :
اگر احكام واقعى انشائى بوده و فعلى نباشند در مورد قيام اماره نبايد اتيان آن لازم باشد درحالىكه لزوم اتيان به آن محلّ كلام نيست .
حال ممكن است به اين اشكال ايراد شود و كسى از جانب مرحوم شيخ اظهار كند :
حكم واقعى قبل از قيام اماره انشائى بوده ولى بعد از اداء اماره به آن ديگر انشائى نبوده بلكه از اين مرحله به مرتبه فعلى مىرسد لاجرم اتيان به آن لازم و واجب بوده و اشكال سابق الذكر بفرموده شيخ اعظم ( ره ) متوجّه نمىگردد .
مرحوم مصنّف مىفرماين :
اين ايراد و انتقاد صحيح نيست زيرا اگر فرض كرديم حكم در واقع انشائى است قيام اماره هيچ نقشى در فعلى كردن آن نداشته بلكه همان حكم بصفتى كه در واقع وجود دارد يعنى صفت انشائى بودن به واسطهاش احراز مىشود پس بعد از قيام اماره حكم واقع نه حقيقتا فعلى مىشود و نه