اينكه گفته شد لازمه اين توجيهات رفع يد از ظاهر كلام است بدون اينكه وجهى براى آن باشد در جواب مىگوئيم :
وجه آن اينست كه :
اخذ بظهور آن ممكن نمىباشد به ناچار بايد در ظهور جمله شرطيّه تصرّف نمود چه آنكه اگر بخواهيم به ظاهر جمله « اذا بلت فتوضأ و اذا نمت فتوضأ » عمل كنيم مقتضاى ظاهر اينست كه وضوء داراى دو حكم متماثل مىباشد و چنانچه قبلا گفته شد اين معنا مستحيل و ممتنع است ازاينرو براى رهائى از چنين محذورى الزاما در ظاهر كلام تصرّف كرده و به يكى از توجيهات مذكور خود را از آن مستخلص مىنمائيم .
جواب از اشكال
در جواب از اين اشكال و سؤال مىگوئيم :
بلى در موردى كه شرط متعدّد باشد همچون مثال مذكور محذور سابق الذّكر حتما و قطعا پيش مىآيد ولى در صورتى كه مقصود از « فتوضأ » در هر دو جمله همان وضوئى باشد كه به واسطه يكى از دو شرط واجب شده و به عبارت ديگر :
متعلّق جزاء در هر دو جمله با هم متّحد باشد چه آنكه اشكال اجتماع مثلين ضرورى و حتمى است ولى ممكن است احتمال ديگرى را ابداع نموده و بگوئيم :
چه اشكالى دارد مقصود از وضوء در جمله اوّل و در وقت حدوث بول غير از وضوئى باشد كه پس از خواب واجب مىگردد و به عبارت ديگر :
دو فرد از وضوء واجب شده يكى در وقت حدوث بول و ديگرى هنگام عروض نوم و منتها كلامى كه بنابراين احتمال مىتوان گفت اينست كه دو فرد از يك كلّى متّصف به يك حكم مىباشند و پرواضح است كه اين را اجتماع مثلين در شىء واحد نمىگويند بلكه اتّصاف دو فرد به دو حكم
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1666
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٦٦٦