ترجمه :
امور باقيمانده در مبحث مفهوم شرط
مرحوم مصنّف مىفرماين :
در مبحث مفهوم شرط امورى باقى ماند كه لازم است بيان و ذكر شوند :
امر اوّل
مفهوم عبارتست از انتفاء سنخ حكمى كه بر شرط معلّق شده بهطورىكه انتفاء شرط دلالت بر انتفاء آن دارد نه شخص حكم مزبور چه آنكه بديهى و ضرورى است شخص بانتفاء موضوعش عقلا منتفى گشته و لو انتفاء موضوع مستند به معدوم شدن برخى از قيودش باشد .
و واضح و روشن است كه نزاع در اينكه آيا جمله شرطيّه واجد مفهوم بوده يا براى آن مفهومى وجود ندارد البتّه در جائى جارى و متمشّى است كه ثبوت سنخ حكم در جزاء و انتفائش در صورت انتفاء شرط امر ممكنى باشد و در موردى كه موضوع منتفى فرض گردد ثبوت سنخ حكم و انتفائش اصلا ممكن نيست تا قابليّت براى نزاع مزبور را داشته باشد چه آنكه نزاع ياد شده را صرفا در مقامى بايد طرح نمود كه عالم ثبوت و امكانش بدون اشكال باشد .
تحرير و شرح
قبل از پرداختن بشرح مرام مصنّف لازم ديديم شطرى در اطراف سنخ حكم و شخص آن صحبت نموده تا بدينوسيله آن را مقدّمه براى ايضاح مقصود قرار دهيم .
مقصود از « سنخ حكم » طبيعت حكم و كلّى آن مىباشد بدون نظر