ترجمه : مرحوم مصنّف مىفرماين :
آنچه در اطراف خطابات همراه با ادات نداء مثل يا ايّها النّاس اتّقوا كه در قرآن شريف آمده گفته شد در جائى بود كه ملتزم شويم اينگونه خطابات حقيقتا متوجّه به غير نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوده كه با لسان مبارك آن جناب انشاء و ايجاد گرديده .
ولى اگر قائل شويم كه مخاطب در اينگونه خطابات و آنكس كه كلام حقيقتا از باب وحى يا الهام به او متوجّه شده نفس شريف نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىباشد در اين فرض چارهاى نيست از اينكه بگوئيم ادات در مثل اينگونه خطابات براى خطاب ايقاعى بوده اگرچه بنحو مجازى اينطور استعمال شده باشند يعنى استعمال خطابات مزبور نسبت به آن حضرت حقيقى و باعتبار مخاطب قرار دادن ديگران مجازى مىباشد .
و بنابراين نبايد توهّم شود حكمى را كه خطاب مزبور متكفّل است اختصاص بحاضرين دارد ، بلكه شامل معدومين هم شده چه رسد به اينكه غائبين نيز مشمولش واقع شوند .
تحرير و شرح
قوله : هذا لو قلنا الخ : مشار اليه « هذا » وضع الفاظ براى خطابات ايقاعى انشائى مىباشد .
قوله : و امّا اذا قيل بانّه المخاطب : ضمير در « بانّه » نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىباشد يعنى اگر قائل شديم به اينكه مخاطب وجود مقدّس نبوىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىباشد پس عنوان مذكور در خطاب چون از آن مخاطب حقيقى اراده نشده و اساسا عنوان ياد شده بر مخاطب حقيقى منطبق نگشته بلكه در دايره وسيعتر مطرح شده و اعمّ از حاضرين و غائبين و معدومين را شامل گرديده لاجرم نمىتوان خطاب را به بعضى دون بعضى
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1872
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٨٧٢