خلاصه كلام
خلاصه كلام آنكه در صورت اجمال مخصّص ، بين متّصل و منفصل و نيز موردى كه اجمال از قبيل دوران بين اقلّ و اكثر و بين متباينين باشد فرق وجود دارد و حاصل فرق بين متّصل و منفصل آنست كه :
مخصّص مجمل اگر متّصل باشد مطلقا عام را مجمل مىكند اعمّ از آنكه مردّد بين متباينين بوده يا از قبيل مردّد بين اقلّ و اكثر باشد بخلاف مخصّص منفصل كه اينطور نبوده بلكه در صورت مردد بودنش بين اقلّ و اكثر كوچكترين اجمالى بعام وارد نكرده ، نه حقيقتا آن را مجمل نموده و نه حكما .
و امّا فرق بين مردّد بين اقلّ و اكثر و بين مخصّصى كه ترديدش از باب دوران بين متباينين است :
مخصّص مجمل اگر اجمالش از قبيل اقلّ و اكثر باشد در صورتى كه منفصل از عام بيايد نه حقيقتا موجب اجمال عام شده و نه حكما درحالىكه اگر مردّد بين متباينين فرض شود مطلقا عام را مجمل مىكند منتهى در متّصل بطور حقيقى و در منفصل بنحو حكمى و مجازى .
قوله : لا حقيقة : يعنى اصل ظهور عام را مرتفع نمىسازد زيرا مقصود از اجمال حقيقى ارتفاع اصل ظهور عام مىباشد .
قوله : و لا حكما : يعنى حجّيّت ظهور را برنمىدارد چه آنكه مراد از اجمال حكمى ارتفاع حجّيّت ظهور عام مىباشد .
قوله : بل كان العامّ متّبعا فيما لا يتبع فيه الخاصّ : مقصود حجّت بودن عام در مثال نسبت به عالمى است كه يا نه مرتكب كبيره بوده و نه صغيره يا صرفا مرتكب صغيره مىباشد .
قوله : لوضوح انّه حجّة فيه : ضمير در « انّه » به عام و در « فيه » به ما لا يتّبع فيه الخاصّ راجع است .
قوله : انّ الخاصّ انّما يزاحمه : يعنى يزاحم العام .
قوله : فيما هو حجّة على خلافه : ضمير « هو » به خاص و در « خلافه » بعام
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1795
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٩٥