از نظر حكم آيا غايت در مغيّا داخل بوده يا از آن خارج است ؟
بايد بگوئيم كه از نظر ما اظهر اينست كه غايت از مغيّا خارج است بدليل آنكه غايت از حدود مغيّا محسوب مىشود و چون حدّ الشّيء غير الشّيء مىباشد لاجرم از نظر حكم نيز بين آن دو بايد تغاير باشد .
و اينكه در برخى موارد غايت در حكم مغيّا داخل است نه بخاطر اقتضاى وضع واضع بوده بلكه مستند به وجود قرينه مىباشد بنابراين وقتى ملتزم شديم كه غايت در حكم مغيّا داخل نيست نزاع قبلى كه در بعد غايت بوده در آن نيز جارى مىباشد يعنى كسانى كه حكم مغيّا را از بعد غايت مسلوب مىدانند از نفس غايت نيز منتفى فرض كردهاند و آنان كه مفهوم را منكر شده و چنين دلالتى را براى غايت قبول نداشته و مىگويند غايت دلالت بر انتفاء سنخ حكم از بعد از غايت ندارد نسبت به غايت نيز اين انتفاء را باور ندارند .
چنانچه طبق رأى ديگر كه غايت را در حكم مغيّا داخل دانستيم بايد بگوئيم :
غايت به دلالت منطوقى محكوم به حكم مغيّا مىباشد .
تبصره و تنبيه
مخفى نماند اگر غايت را قيد براى حكم دانستيم نزاع مزبور كه آيا غايت در حكم مغيّا داخل بوده يا از آن خارج است معقول نمىباشد زيرا وقتى غايت را قيد براى حكم قرار داديم معنايش اينست كه حكم تا زمانى ادامه دارد كه غايت حاصل نشده ولى پس از تحقّق آن حكم منقطع مىباشد مثلا در فرموده معصوم عليه السّلام : كلّ شىء حلال حتّى تعلم انّه حرام
حكم به حلّيّت مقيّد است به عدم علم يعنى پس از حصول علم و آگاهى از حرمت ديگر معنا ندارد آن را باز حلال بدانيم و به عبارت ديگر معقول نيست بگوئيم غايت در حكم مغيّا داخل است .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1708
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٠٨