خطاب « لا تغصب » على الامتناع تعارض الدّليلين بما هما دليلان حاكيان كى يقدّم الاقوى منهما دلالة او سندا ، بل انّما هو من باب تزاحم المؤثّرين و المقتضيين ، فيقدم الغالب منهما و انكان الدّليل على مقتضى الآخر اقوى من دليل مقتضاه .
هذا فيما اذا احرز الغالب منهما و الّا كان بين الخطابين تعارض ، فيقدّم الاقوى منهما دلالة او سندا و بطريق الان يحرز به انّ مدلوله اقوى مقتضيا .
ترجمه :
امر دوّم
در برخى از مقدّمات بحث گفته شد كه بين خطاب « صلّ » و « لا تغصب » بنابر رأى قائلين بامتناع تعارضى همچون تعارض دو دليل بملاحظه اينكه دو دليل حاكى از واقع هستند وجود نداشته تا على القاعده دليلى كه از حيث دلالت يا سند اقوى است بر ديگرى مقدّم گردد ، بلكه نسبت آنها با هم از باب تزاحم دو مؤثّر و مقتضى است از اينرو هركدام از ايندو كه ملاكشان اقوى و غالب باشد بر ديگرى مقدّم ميگردد اگرچه دليل دالّ بر مقتضاى ديگرى از حيث سند و دلالت نسبت به دليل مقدّم اقوى فرض شود .
لازم به توجّه است كه اينحكم در موردى مىباشد كه غالب محرز و مشخّص باشد و در غير اين صورت بين دو خطاب تعارض بوده در نتيجه لازم است هركدام كه از نظر دلالت يا سند اقوى بوده بر ديگرى ترجيح داده شود و از باب دليل « انّى » آنگاه ميتوان كشف نمود كه مدلولش از نظر مقتضى نيز اقوى مىباشد .
تحرير و شرح
خلاصه و حاصل فرموده مصنّف عليه الرّحمه در اين مقام آنست كه :
بين حضرات اهل فنّ عنوان دو باب رائج و دارج است :
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1450
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٤٥٠