امر اوّل
كلمه « اقتضاء » در عنوان بحث اعمّ است از اينكه نهى از ضدّ عين امر بشيئ بوده و يا جزء آن محسوب شده و يا اعتبار آنكه بين طلب يكى از دو ضدّ و طلب ترك ديگرى تلازم است لازمه آن باشد و يا مقدّمه آن تلقّى گردد چنانچه عنقريب آنچه از بين اين احتمالات صواب مىباشد ظاهر خواهد شد چنانچه مقصود از « ضدّ » در اينجا مطلق منافى و معاند مىباشد اعمّ از آنكه وجودى بوده يا عدمى باشد .
تحرير و شرح
يكى از مباحث مورد اعتناء و پربار در اصول مسألهاى است كه بين ارباب اصول به مبحث ضدّ معروف و مشهور است .
آنچه در اينمسئله مطرح است اينكه :
مولى وقتى نسبت به شيئى امر نمود مثلا فرمود :
ازل النّجاسة عن المسجد آيا نفس اين امر دلالت بر نهى از ضدّ مأموربه دارد فرضا در مثال بالا « ازل » دلالت بر نهى از نماز خواندن كه ضدّازاله است داشته و ميتوان گفت :
ازل يعنى لا تصلّ يا چنين دلالتى براى آن نميباشد ؟
آراء و اقوال در آن مختلف و مضطرب است ولى پيش از آنكه حقّ را بيان نموده و آن را مدلّل نمائيم لازم است امورى چند برسم مقدّمه ذكر گردد .
شرح امر اوّل
عنوان بحث چنين است :
الامر بالشّيئ هل يقتضى النّهى عن ضدّه اولا ؟
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1075
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٧٥