يعنى امر به چيزى آيا اقتضاى نهى از ضدّش را داشته يا ندارد ؟
در عبارت فوق مفرداتى از آن را بايد توضيح داده و بيان بنمائيم .
معنا و مقصود از اقتضاء
در ابحاث عقلى همچون فلسفه و كلام نوعا اقتضاء به معناى علّت ناقصه يا تامّه مىباشد مثلا وقتى ميگويند حركة المفتاح تقتضى انفتاح الباب مرادشان از « اقتضاء » علّت است .
ولى در اين بحث مقصود از آن معناى واسعى است كه باعتبار آن امورى مشمول آن واقع ميشوند :
الف : عينيّت يعنى ممكنست مقصود از اقتضاى امر بالشّيئ نسبت به نهى از ضدّ اين باشد كه نهى از ضدّ عين امر بالشّيئ است مثلا :
ازل النّجاسة عين لا تصلّ است و بعبارت ديگر :
ازل به دلالت مطابقى بر آن دلالت مينمايد .
ب : جزئيّت يعنى احتمال دارد منظور از اقتضاى مذكور اين باشد كه نهى از ضدّ جزء امر بالشّيئ است فرضا لا تصلّ جزء مدلول « ازل » است بطورى كه دلالت ازل بر لا تصلّ از قبيل دلالت تضمّنى مىباشد .
ج : لزومى يعنى محتمل است مراد از اقتضاى مزبور دلالت بنحو دلالت التزامى باشد يعنى نهى ضدّ را لازمه امر بالشّيئ بدانيم چه آنكه لازمه ايجاد شيئ ترك ضدّش مىباشد .
د : و ميتوان گفت منظور از آن مقدميّت مىباشد يعنى ترك ضدّ مقدّمه فعل شيئ مىباشد چه آنكه يكى از مقدّمات وصول به شيئ ترك اضداد آن است .