منظور از « ضدّ »
از نظر ارباب معقول ضدّ به امر وجودى گويند كه بين آن و مقابلش غايت خلاف بوده بطوريكه در محلّ واحد قابل اجتماع نباشند فلذا در شرح متضادّين گفتهاند :
الضّدّان امران وجوديّان بينهما غاية الخلاف لا يجتمعان فى محلّ واحد .
مانند سياهى و سفيدى .
چنانچه نقيضان عبارتند از دو امرى كه يكى وجودى و ديگرى عدمى بوده و شأنشان اين باشد كه نه ارتفاعشان ممكن بوده و نه اجتماعشان مانند نفس وجود و عدم .
و گاهى لفظ « ضدّ » را در معناى اعمّ از امر وجودى و عدمى استعمال ميكنند چنانچه منظور از آن در اينجا همين معنا است .
قوله : هل يقتضى النّهى عن ضدّه : ضمير در « ضدّه » به « الشّيئ » راجع است .
قوله : فيه اقوال : ضمير در « فيه » به مسئله مورد بحث راجع است .
قوله : الاقتضاء فى العنوان : يعنى فى عنوان المسئلة .
قوله : وجوديّا كان او عدميّا : ضمير در « كان » به منافى و معاند عود مىكند .
متن :
الثّانى
انّ الجهة المبحوث عنها فى المسئلة و ان كانت انّه هل يكون للامر اقتضاء بنحو من الانحاء المذكورة الّا انّه لما كان عمدة القائلين بالاقتضاء فى الضّدّ الخاصّ انّما ذهبوا اليه لاجل توهّم مقدميّة ترك الضّدّ كان المهمّ صرف