بلى ، همينطور است كه تقرير شد و از جمله اينمقدّمات است مقدّمه حرام كه با ارتكابش صدور حرام در خارج قطعى و حتمى است ولى در عين حال لازم نيست اين سنخ مقدّمات كه با وجودشان معلول نيز در خارج حتما تحقّق مى يابند از مقدّمات اختياريّه بوده بلكه ميتوان آنها را منحصر در خصوص مقدّمات غير اختيارى همچون مبادى اختيار كه اختيارى نيستند دانست .
و امّا اينكه گفته شد مبادى اختيار غير اختيارى هستند جهتش آنست كه اگر اين گونه مقدّمات اختيارى باشند مستلزم تسلسل مىشود چنانچه سابق شرح مبسوطى در اين زمينه تقرير نموديم .
تحرير و شرح
قوله : كيف و لا يكاد يكون فعل الخ : كلمه « كيف » يعنى چگونه ميتوان در مقدّمات حرام و مكروه مقدّمهاى را پيدا كرد كه با انجامش حرام و مكروه در خارج وجود نيافته و از ترك آن دو متمكّن باشيم .
و كلمه « لا يكاد يكون » يعنى و حال آنكه مقدّمه بمنزله علّت و ذو المقدّمه همچون معلول است كه با وجود علّت ناچاريم از وجود معلول .
قوله : لا محالة معها يوجد : ضمير در « معها » به مقدّمه و در « يوجد » به « فعل » راجع است .
قوله : ما لم يجب : مقصود ما لم يوجد علّته است چه آنكه وجود علّت موجب معلول مىباشد .
قوله : لا محالة يكون من جملتها ما يجب معه صدور الحرام : ضمير در « من جملتها » به مقدّمات و در « معه » به ماء موصوله راجع است .
قوله : لكنه لا يلزم ان يكون ذلك : ضمير در « لكنّه » به ما يجب معه صدور الحرام عود مىكند چنانچه مشار اليه « ذلك » نيز همين عبارت مىباشد .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1073
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٧٣