به مبدأ .
قوله : و مع هذه الواسطة : يعنى واسطه در عروض .
قوله : الى غير ما هو له و بالمجاز : كلمه « بالمجاز » عطف تفسير براى « الى غير ما هو له » مىباشد .
قوله : الّا انّه فى الاسناد : ضمير در « انّه » به مجاز راجع است .
قوله : فالمشتقّ فى مثل المثال : مقصود مثال « الميزاب الجارى » است .
قوله : و لا منافاة بينهما : ضمير در « بينهما » به اسناد مجازى در مبدأ و حقيقت بودن مشتقّ در معنايش راجع است .
قوله : و كانّه من باب الخلط الخ : ضمير در « انّه » به اعتبار اسناد حقيقى راجع است .
مؤلّف گويد :
مجاز در اسناد آنست كه كلمه در معناى حقيقى خود استعمال شده ولى اسنادش به كلمه ديگر يا اسناد كلمهاى به آن در مورد حقيقى نباشد چنانچه وقتى مىگويند : شفى الطبيب المريض كلمه « شفى » و « طبيب » به معناى حقيقى خود بوده ولى اسناد « شفى » به طبيب اسناد به ما هو له نيست چه آنكه حقيقتا شافى حقتعالى مىباشد نه طبيب .
ولى مجاز در كلمه آنست كه كلمه را در غير موضوع له استعمال كنند همچون استعمال « اسد » در « رجل شجاع » .
با توجّه به اين نكته مىگوييم :
كلمه « الجارى » در مثال « الميزاب الجارى » از قبيل مجاز در اسناد است نه مجاز در كلمه زيرا اين كلمه يعنى « جارى » در غير موضوع له خود استعمال نشده است بلكه اسنادش به « الميزاب » اسناد به ما هو له نيست و بحث ما در اين مقام در خود كلمه است نه اسنادش به كلمه ديگر ازاينرو مىتوان گفت كلام صاحب فصول ( ره ) ناشى از اشتباه بين اين دو مجاز مىباشد .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 435
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٣٥