ترجمه :
اشكال
مرحوم مصنّف مىفرمايد :
اشكال نشود كه ممكنست مقصود از « حال » در عنوان بحث زمان حال باشد چنانچه وقتى آن را بدون قرينه مىگويند ظاهرا مراد همين معنا است و در مشتقّات نيز ادّعاء ظهور نيز شده است و وجه ظهور يا ادّعاء انسباق از اطلاق بوده يا به كمك قرينه حكمت مىتوان آن را احراز نمود و بهر صورت اين امكان و احتمال بسيار قوى است كه مقصود از حال حال نطق باشد .
جواب
در جواب مىگوييم :
اين اشكال درست نيست زيرا اگرچه دعواى انسباق از اطلاق در باب مشتقّات امرى است غير قابل انكار ولى بايد توجّه داشت كه حضرات در اين عنوان در مقام تعيين موضوع له مشتقّ هستند نه بيان آنچه به واسطه قرينه از آن اراده مىگردد .
تحرير و شرح
شرح اشكال چنين است :
اينكه گفته شد مقصود حضرات از « حال » در عنوان بحث حال به لحاظ زمان تلبّس است و بنابراين معناى حال وقت و زمان مىشود كلامى است غير قابل اعتماد زيرا احتمال بسيار قوى دارد كه مقصود ايشان از اين كلمه حال نطق و زمان تكلّم باشد و شاهد بر اين ادّعاء اينست كه ارباب فنّ فرمودهاند :
ظاهرا مشتقّات دلالت بر زمان حال دارند مثلا وقتى مىگويند :
زيد ضارب است از ظاهر اين كلام اينطور استفاده مىشود كه وى در