مىباشد زيرا سخن از نفس دليليّت ، سخن از عارض موضوع تلقّى مىگردد و بدينوسيله از اشكال مزبور مىتوان استخلاص يافت .
رأى مرحوم مصنّف
مصنّف مىفرمايد :
نه كلام مشهور را مىتوان پذيرفت و نه رأى صاحب فصول را بلكه به عقيده ما موضوع علم اصول عبارتست از كلّى كه برخى از مصاديقش ادلّه اربعه و بعضى ديگر از افرادش امور ديگر مىباشد به اين معنا كه ما نمىتوانيم موضوع علم اصول را منحصر در ادلّه اربعه بدانيم اعم از آنكه ادلّه به وصف دليليّت بوده چنانچه مشهور فرمودهاند يا ذات ادلّه بدون ملاحظه وصف مزبور همانطورىكه مرحوم صاحب فصول به آن معتقد مىباشد .
وجه عدم صحّت كلام مشهور
امّا اينكه چرا رأى مشهور صحيح نيست ، وجهش همان اشكالى است كه به ايشان شده و نقل گرديد و لزومى در اعاده آن نمىباشد .
و امّا وجه عدم صحّت كلام صاحب فصول اينست كه موضوع مسائل اصولى اعم است از ادلّه اربعه و منحصر در ذات اين چهار تا نمىباشد تا در نتيجه موضوع علم اصول نيز منحصر در نفس ادلّه چهارگانه گردد .
قوله : و قد انقدح بذلك : مشار اليه « ذلك » عدم لزوم عنوان خاصّ براى موضوع علم مىباشد .
قوله : فى غير واحد من مسائله : يعنى مسائل اصول .
قوله : ليس من عوارضها : ضمير در « عوارضها » به ادلّه اربعه راجع است .
قوله : و هو واضح : ضمير « هو » به عدم كون البحث من عوارض الادلّة الأربعة راجع است .