تحرير و شرح
در اينكه موضوع علم اصول چيست بين ارباب اصول اختلاف است :
مشهور بين ايشان آنست كه موضوع اصول عبارتست از ادلّه اربعه به وصف انّها ادلّه و به عبارت ديگر :
ذات و نفس آيات و سنن و اجماع و عقل موضوع علم اصول نيست بلكه اين امور اربعه به ملاحظه آنكه دليل مىباشند موضوع هستند .
اشكال بر مشهور
بر مشهور اشكال شده است كه اگر موضوع اصول كتاب و سنّت و عقل و اجماع به وصف دليل بودن باشد مىبايد در تمام مسائل اصولى از عوارض دليل بحث شده باشد و حال آنكه بسيارى از مباحث چنين نمىباشند مانند :
مسئله حجّيّت خبر واحد و دليل بودن ظواهر قرآنى و عمده از مباحث تعادل و تراجيح چه آنكه در اين مباحث ، بحث از عارض دليل نبوده بلكه كلام از نفس دليل مىباشد ازاينرو بايد گفت اگر موضوع اصول طبق آنچه مشهور فرمودهاند باشد مباحث يادشده را از مبادى علم اصول بايد دانست درحالىكه خود مشهور به آن ملتزم نمىباشند .
رأى صاحب فصول ( ره )
مرحوم صاحب فصول براى فرار از اشكال مشرب ديگرى را اختيار نموده و مىفرمايد :
موضوع علم اصول نفس ادله چهارگانه است نه آنكه وصف دليليّت را در آن ملاحظه كنيم ، بنابراين مباحث مذكور ، بحث از عارض موضوع