جواب
اگرچه چنين است و بين معانى مستعمله در شرايع اختلاف است ولى اين اختلاف را نمىتوان نشانه اختلاف در ماهيّت و حقيقت اين معانى دانست بلكه معنا يك چيز است و اختلاف مزبور از باب اختلاف فردى و مصداقى مىباشد و پرواضح است كه در تمام مصاديقى كه در تحت كلّى واقعند اين اختلاف كه ناشى از مشخّصات فردى و عوارض مصداقى است وجود داشته ولى معذلك احدى اين اختلاف را اختلاف در ماهيّت تلقّى نكرده است و بهترين شاهد بر اين مدّعا آنست كه لفظ « صلاة » مثلا در شرع ما قطعا داراى يك حقيقت و ماهيّت است درحالىكه مىبينيم همين معنا نسبت به حالات افراد مصلّى از حيث اجزاء و شرائط متفاوت است مثلا نماز در حال سفر با نماز در حضر و نماز مريضى كه از ايستادن عاجز است با نماز قادر برآن فرق دارد ولى اين تفاوت و فرق حاكى از آن نيست كه اين نمازها از حيث ماهيّت و حقيقت با هم فرق داشته باشند .
قوله : هذا كلّه بناء على كون معانيها مستحدثة : مشار اليه « هذا » ثبوت حقيقت شرعيّه مىباشد و ضمير در « معانيها » به الفاظ متداول عود مىكند .
قوله : و امّا بناء على كونها ثابتة الخ : ضمير در « كونها » به « معانى » عود مىكند .
قوله : كما هو قضيّة غير واحد الخ : ضمير « هو » به ثبوت معانى در شرايع سابقه راجعست .
قوله : مثل قوله تعالى :
كُتِبَ عَلَيْكُمُ
الآية : آيه ( 183 ) از سوره بقره .
وجه دلالت اين آيه آنست كه خداوند متعال مىفرمايد :
كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ .
پس لفظ « من قبلكم » صراحت دارد كه صوم در امم سالفه نيز تحقّق داشته و از برنامههاى مذهبى شرايع پيشين بوده است .