شاهد در « اذا » است كه بجاى « فاء » برسر جواب داخل گرديده .
مصنّف گويد :
فعلى كه بعد از جزاء قرار گرفته اگر بفاء يا واو مقرون باشد شايسته است به سه وجه خوانده شود .
شارح گويد :
سه وجه عبارتند از :
الف : آنكه آن را مرفوع بخوانند بنابر اينكه جمله مستأنفه است .
ب : آنكه آن را مجزوم بخوانند بنابر اينكه معطوف باشد بجزاء .
ج : آنكه آن را منصوب بخوانيم بنابر اينكه « ان » ناصبه قبل از آن مقدّر باشد .
و آيه شريفه ذيل بهر سه وجه قرائت گرديده :
و يحاسبكم به اللّه فيغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء .
( خداوند متعال جملگى را در محاسبه شما بياورد پس هركس را كه بخواهد بيامرزد و هرسكى را كه خواهد عذاب نمايد ) .
شاهد در « فيغفر » است كه آن را به رفع و نصب و جزم خواندهاند و همچنين است « يعذّب » .
لازم به تذكّر است در صورتى كه فعل مزبور مقرون به « ثمّ » باشد تنها رفع و جزم آن جايز بوده و قرائتش به نصب ممتنع است .
قوله : لكنّه غير مختار : يعنى مختار ما رفع نبوده بلكه جزم مىباشد .
قوله : لم يطاوع : يعنى قبول نمىكند .
قوله : فعسى ربّى أن يؤتين : آيه ( 40 ) از سورهء كهف .
قوله : ان يسرق فقد سرق اخ له : آيه ( 77 ) از سوره يوسف .
قوله : ان كنتم تحبّون اللّه فاتّبعونى : آيه ( 31 ) از سورهء آل عمران .
قوله : و من يعمل من الصالحات و هو مؤمن الخ : آيه ( 112 ) از سوره طه .
قوله : و ان تصبهم سيّئة بما قدّمت الخ : آيه ( 36 ) از سورهء روم .
قوله : يحاسبكم به اللّه فيغفر لمن يشاء الخ : آيه ( 284 ) از سورهء بقره .
متن : « 704 »
و جزم أو نصب لفعل إترفا * أو واو أن بالجملتين اكتنفا