شاهد در « لا يلبثون » است كه چون « اذن » قبل از آن بعد از « واو » عاطفه قرار گرفته رفع و نصبش هردو جايز است منتهى در اين قرائت مرفوع آمده و در قرائت شاذّى با نصب خوانده شده .
مصنّف گويد :
بين « لا » و « لام جرّ » لازمست « ان ناصبه » را ظاهر كنند .
شارح گويد :
يعنى بين لاء نافيه و لام جرّ لازم و واجبب است « ان ناصبه » را ظاهر كنند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
لئلّا يعلم اهل الكتاب . ( تا اهل كتاب بدانند . . . ) .
شاهد در « لئلّا » است كه در اصل « لان لا » مىباشد يعنى « ان » بين لام جر و لاء نافيه قرار گرفته و اظهارش واجب است .
مصنّف مىگويد :
و اگر « لا » مفقود و معدوم شد پس « ان » را عمل بده اعم از آنكه اظهارش كرده و يا مضمرش بگيرى .
شارح گويد :
مقصود اينست كه : اگر « لاء » مفقود بوده ولى لام جرّ مذكور و موجود باشد حكم اينست كه « ان » مطلقا در فعل مضارع عمل مىكند اعمّ از آنكه ظاهر بوده يا مضمر باشد مانند : اعص الهوى لتظفر ( از هواى نفس سرپيچى كن تا برآن ظفر پيدا كنى ) .
كه تقدير آن لان تظفر مىباشد چنانچه اظهار آن نيز جايز بوده و مىتوان گفت : اعص الهوى لان تظفر .
مصنّف گويد :
و بعد از نفى اضمار « ان » حتمى و قطعى است .
شارح گويد :
مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
و ما كان اللّه ليعذّبهم و انت فيهم .
( خداوند متعال ايشان را عذاب نمىكند در حالى كه تو در ميان ايشان هستى ) .
قوله : و اذن لا يلبثون خلافك الّا قليلا : آيه ( 76 ) از سورهء اسراء .
قوله : لئلا يعلم اهل الكتاب : آيه ( 29 ) از سورهء حديد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1661
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٦٦١