بعد : اسم ، ظرف ، متعلّق به « حتم » ، مضاف .
حتّى : مضاف اليه .
هاء : براى تنبيه .
كذا : جارّ و مجرور ، متعلّق به « استقرّ » ، حال است از « حتم » .
اضمار : اسم ، مضاف ، مبتداء .
ان : مضاف اليه .
حتم : خبر .
كاف : جارّه و مجرورش « قولك » است كه محذوف مىباشد و جمله بعد مقول است براى « قولك » .
جد : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر و فاعلش در آن مستتر است باستتار وجوبى .
حتّى : حرف جرّ به معناى لام تعليل .
تسرّ : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، منصوب به « ان » مقدّره ، ضمير فاعلى در آن مستتر است به استتار وجوبى .
ذا : اسم ، مضاف ، مفعول براى « تسرّ » ، مضاف .
حزن : مضاف اليه .
ترجمه :
اضمار و تقدير « ان » بعد از حتّى حتمى و قطعى است مانند قول شما كه مىگوئى : جد حتّى تسرّ ذا حزن .
متن : « 686 »
و تلو حتّى حالا أو مؤوّلا * به ارفعنّ و انصب المستقبلا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
تلو : اسم ، مضاف ، مفعول مقدّم براى « ارفعن » .
حتّى : مضاف اليه .
حالا : اسم ، منصوب بنابر اينكه حال باشد از « تلو حتّى » .
او : عاطفه ، غير عامل ، مبنى .
مؤوّلا : معطوف به « حالا » .