شارح گويد :
يعنى تمييز عدد « عشرين » تا « تسعين » ( البتّه تسعين نيز در اين حكم داخل است ) را بايد مفرد نكره منصوب آورد مانند : اربعين حينا ( چهل سال ) و ثلاثين ليلة ( سى شب ) .
مصنّف گويد :
و تميز آوردهاند براى عدد مركّب به آن طورى كه براى عشرون تمييز آوردهاند .
شارح گويد :
مقصود اينست كه : گفته شد تمييز عدد « عشرين » تا « تسعين » مفرد و منصوب مىباشد اكنون مىگوئيم : اعداد مركّب از ده به بالا نيز تمييزشان مفرد و منصوب است مانند :
عندى احد عشر رجلا ( نزد من يازده مرد مىباشد ) و نظير فرموده حقتعالى :
و قطّعناهم اثنتى عشرة اسباطا امما ( ما قوم موسى على نبيّنا و آله عليه و عليهم السلام را به دوازده سبط منشعب نموديم ) .
شاهد در تميز « اثنتى عشر » است كه مفرد و منصوب بودهو مقدّر مىباشد چه آنكه تقدير آن اثنتى عشرة فرقة مىباشد و « اسباطا » بدل از آن است .
مصنّف گويد :
و اگر عدد مركب به كلمهاى اضافه شود ، بنائش همچنان باقيست ولى گاهى جزء دوّمش معرب مىشود .
شارح گويد :
يعنى اگر عدد مركّبى غير از « اثنا عشر » و « اثنتا عشرة » به كلمهاى اضافه شود بناء هردو جزئش باقى مانده و بعد از اضافه معرب نمىگردد مانند :
هذه خمسة عشرك ( اين پانزده شيئ تو مىباشد ) .
شاهد در « خمسة عشر » است كه هردو جزئش مبنى برفتح بوده اگر چه به « كاف » اضافه گرديده .
ولى همان طورى كه مصنّف گفته گاهى تنها جزء دوّم معرب مىگردد و آن بگفته سيبويه در لغت نازل و غير فصيحى مىباشد .
مصنّف گويد :
و از عدد « اثنين » تا « عشرة » كلمهاى بروزن فاعل بساز همان طورى كه
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1762
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٦٢