ترجمه :
و اگر ارادهات بعضى از آن عددى بود كه صيغه فاعل را از آن ساختهاى ، پس بايد وزن فاعل را به آن عدد اضافه كنى نظير كلمه « مثل » كه در چنين مقامى بايد به كلّ اضافه شود .
متن : « 741 »
و إن ترد جعل الأقلّ مثل ما * فوق فحكم جاعل له احكما
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
ان : حرف شرط .
ترد : فعل شرط .
جعل : مصدر ، مضاف ، مفعول براى « ترد » .
الاقلّ : اسم تفضيل ، مضاف اليه ، مفعول اوّل براى « جعل » .
مثل : اسم ، مضاف ، مفعول دوّم .
ما : موصوله ، مضاف اليه .
فوق : اسم ، ظرف ، متعلّق به « استقرّ » ، صله براى « ما » .
فاء : جزائيّه .
حكم : مفعول مقدّم ، مضاف .
جاعل : مضاف اليه .
له : جارّ و مجرور ، متعلّق به « احكما » .
احكما : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، الفش اطلاقى است ، ثلاثى مجرّد ، از باب نصر ، ينصر ، متعدّى ، معلوم جواب شرط ، محلّا مجزوم است و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى .
ترجمه :
و اگر ارادهات اين باشد كه عدد كم را مثل ما فوق قرار دهى پس حكم كن براى آن به همان حكمى كه براى جاعل ( اسم فاعل ) نمودى .
متن : « 742 »
و إن أردت مثل ثانى اثنين * مركّبا فجئ بتركيبين