در اين آيه شريفه همان طورى كه مشاهده مىنيم تمييز يعنى « شهرا » مذكّر است لذا هردو جزء عدد « اثنا عشر » مذكّر آورده شده .
سپس شارح گويد :
از بين تمام اسماء عدد تنها « اثنى » و « اثنتى » معرب بوده و باقى مبنى مىباشند .
مصنّف گويد :
« ياء » در ايندو لفظ براى حالت غير رفعى بوده و الف در حال رفعى مىباشد .
و دو جزء « اثنا عشر » و « اثنتا عشر » را مفتوح كن .
شارح گويد :
مقصود مصنّف اينست كه : گفتيم دو لفظ « اثنا » و « اثنتا » معرف هستند ، اكنون مىگوئيم : « ياء » در ايندو علامت نصب و جرّ بوده و همانطورى كه در اوّل كتاب توضيح داديم الف علامت رفع مىباشد .
و در غير ايندو اگر عدد مركّب باشد ( مركّب از عشر و اعداد ديگر ) هردو جزء عدد را بايد مفتوح ساخت و اين فتح علامت بناء است .
و وجه مبنى بودن اين اعداد آنست كه مشتمل برمعنا حرف عطف هستند مثلا عدد ثلاثة عشر يعنى ثلاثة و عشر و همچنين است اعداد ديگر .
و امّا جهت بناء برفتح آنها اينست كه چون اين اعداد مركّب هستند ، تركيب موجب ثقل آنها گرديده لذا فتحه را كه اخف حركات است به آنها داده تا بدين ترتيب توازن برقرار شود .
البتّه مصنّف در كتاب كافيه كلمه « ثمانى » را استثناء نموده و گفته است :
جايز است « ياء » آن را ساكن كرده همان طورى كه مىتوان آن را حذف نمود و كسر نون را باقى گذارد يا احيانا نون را مفتوح كرد و بدين ترتيب در آن چهار وجه جايز است .
1 - مبنى برفتح يعنى بگوئيم : ثمانى عشر .
2 - حذف ياء با كسر نون : ثمان عشر .
3 - حذف ياء با فتح نون : ثمان عشر .
4 - سكون ياء : ثماني عشر .
مصنّف گويد :
و تمييز « عشرين » تا « تسعين » را مفرد بياور مانند : اربعين حينا .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1761
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٦١