جاء رأيت زيدا ( آمد آقاى رأيت زيدا ) .
يا بگوئيم :
مررت برأيت زيدا ( گذشتم به آقاى رأيت زيدا ) .
پس كلمه « رأيت زيد » بعد از علميّت مبنى است اگرچه منادى قرار نگيرد و جهت بنائش همان طورى كه توضيح داديم حكايت مىباشد ، حال اگر آن را منادى قرار دهيم چون علم است بايد از ناحيه نداء مبنى برضمّ گردد و چون در لفظ ممكن نيست لاجرم ضمّهاش را بايد تقدير گرفت .
قوله : كما فى العمده : يعنى مصنّف در كتاب عمده « او حكوا » را اضافه كرده است .
قوله : ذى بناء جدّدا : يعنى مبنى كه بنائش جديدا حادث شده و پس از منادى قرار گرفتن حاصل شده نه آنكه پيش از نداء چنين باشد .
متن : « 579 »
و المفرد المنكور و المضافا * و شبهه انصب عادما خلافا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
المفرد : اسم ، مفرد ، معرفه بال ، موصوف ، مفعول مقدّم براى « انصب » .
المنكور : صفت براى « المفرد » .
واو : عاطفه .
المضافا : معطوف به « المفرد » .
واو : عاطفه .
شبهه : مضاف و مضاف اليه ، معطوف به « المضاف » .
انصب : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر .
عادما : اسم فاعل ، حال است از فاعل در « انصب » .
خلافا : مفعول است براى « عادما » .
ترجمه
مفرد نكره و مضاف و شبه مضاف را نصب بده در حالى كه خلاف را از بين برنده هستى .