1 - آنكه منادى مفرد نكرهاى كه مقصود نيست باشد ، مانند : يا غافلا و الموت يطلبه ( اى غافلى كه مرگ او را دنبال مىكند ) .
2 - آنكه منادى مضاف باشد اعمّ از آنكه اضافه معنوى بوده همچون : يا عبد اللّه يا لفظى باشد نظير : يا حسن الوجه .
3 - آنكه منادى شبه مضاف باشد مثل : يا ثلاثة و ثلاثين .
البتّه تغلب كه يكى از ادباء است اجازه داده كه « حسن » در مثال مذكور مضموم خوانده شود .
يعنى در اضافه لفظى گفته مىتوان مضاف را مضموم خواند .
مصنّف گويد :
و مثل « زيد » در مثال « ازيد بن سعيد لاتهن » را ضمّه بده و يا مفتوح گردان .
شارح گويد :
مقصود اينست كه هرعلمى كه موصوف به « ابن » يا « ابنه » بوده و ايندو متّصل و مضاف به علم ديگر باشند .
اگر علم اوّل منادى واقع شد در آن دو وجه جائز است :
1 - ضمّه .
2 - فتحه .
مانند : أزيد ابن سعيد لاتهن ( اى زيد بن سعيد سست مباش ) .
شاهد در « زيد » است كه موصوف به « ابن » بوده و « ابن » به سعيد كه علم است اضافه شده لذا در « زيد » كه منادى قرار گرفته دو وجه جايز مىباشد .
و نظير : يا هند ابنة عاصم ( اى هند دختر عاصم ) .
شاهد در « هند » است كه هم ضمّهاش جايز است و هم فتحهاش .
قابل توجّه آنكه در حالت مذكور حذف الف « ابن » در خط جايز مىباشد ، بنابراين ميتوان گفت ازيد بن سعيد .
مصنّف گويد :
ضمّه حتمى و قطعى است اگر لفظ « ابن » پهلوى علم درنيامده يا علم پهلوى « ابن » واقع نشده باشد .
شارح گويد :
مقصود اينست كه در سه مورد ضمّه دادن منادى واجب و حتمى است :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1488
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٤٨٨